Het onderzoek

Kenmerken van de bron

Het Wilhelmus is een acrostichon, oftewel een naamdicht. De eerste letters van elk van de 15 couplettten vormen WILLEM VAN NASSOV (oude spelling). De V en de U werden vroeger altijd hetzelfde geschreven vandaar dat Nassau hetzelfde betekend als Nassov. Het gedicht is sterk beïnvloed door de rederijkers. De vorm is namelijk belangrijker dan de inhoud. Toch was de inhoud ook van enige waarde. Door het lied sprak Willem van Oranje namelijk tot het volk. Hij wilde duidelijk maken dat de mensen vertrouwen in hem moesten hebben en hij wilde zijn vertouwen in God duidelijk maken.
Het Wilhelmus (oude versie) 
Wilhelmus van Nassouwe 
ben ick van Duytschen Bloedt, 
den Vaderland ghetrouwe 
blijf ick tot in den doet 
een prince van Orangien 
ben ick vry onverveert 
den Coninck van Hispangien 
heb ick altijt ghe-eert 

In Godes vrees te leven 
heb ick altijt betracht, 
daerom ben ick verdreven 
om Land, om Luyd ghebracht 
maer Godt sal my regeren 
als een goet Instrument, 
dat ick sal wederkeeren 
in mijnen Regiment 

Lijdt U, mijn Ondersaten 
die oprecht zijn van aert, 
God sal u niet verlaten 
al zijt ghy nu beswaert 
die vroom begheert te leven 
bidt Godt nacht ende dach 
dat Hy my cracht wil gheven 
dat ick u helpen mach 

Lijf ende goed al te samen 
heb ick u niet verschoont 
mijn Broeders, hooch van Namen 
hebbent u oock vertoont 
Greaf Adolff is ghebleven 
in Vrieslandt in den Slach 
sijn siel int eewich leven 
verwacht den jonghsten dach 

Edel en Hooch gheboren 
van Keyserlicken stam 
een Vorst des Rijcks vercoren 
als een vroom Christen-man 
voor Godes Woort ghepreesen 
heb ick vrij onversaecht 
als een helt zonder vreesen 
mijn edel bloet gewaecht 

Mijn schilt ende betrouwen 
zijt ghy, O Godt mijn Heer 
op U soo wil ick bouwen 
verlaet my nimmermeer 
dat ick doch vroom mag blijven 
U dienaer t'aller stond 
die tyranny verdrijven 
die my mijn hert doorwondt 

Van al die my beswaren 
end mijn vervolghers zijn 
mijn Godt wilt doch bewaren 
den trouwen dienaer dijn 
dat sy my niet verrasschen 
in haeren boosen moet 
haer handen niet en wasschen 
in mijn onschuldich bloet 

Als David moeste vluchten 
voor Saul den tyran 
soo heb ick moeten suchten 
met menich edelman 
maer Godt heeft hem verheven 
verlost uit alder noot 
een Coninckrijck ghegheven 
in Israel, seer groot 

Na tsuer sal ick ontfangen 
van Godt, mijn Heer, dat soet 
daer na so doet verlanghen 
mijn vorstelick ghemoet 
dat is, dat ick mag sterven 
met eeren, in dat velt 
een eewich rijck verwerven 
als een ghetrouwe helt 
 

 Niet doet my meer erbarmen 
in mijnen wederspoet 
dan dat men siet verarmen 
des Conincks landen goet 
dat u de Spaengiaerts crencken 
o edel Neerlandt soet 
als ick daeraen ghedencke 
mijn edel hart dat bloet 

Als een Prins opgheseten 
met mijnes heyres cracht 
van den tyran vermeten 
heb ick den slach verwacht 
die, by Maestricht begraven 
bevreesde mijn ghewelt 
mijn ruyters sach men draven 
seer moedich door dat velt 

Soo het den wil des Heeren 
op die tijt had gheweest 
had ick gheern willen keeren 
van u dit swaer tempeest 
maer de Heer van hier boven 
die alle dinck regeert 
die men altijt moet loven 
en heeftet niet begeert 

Seer christlick was ghedreven 
mijn princelick ghemoet 
stantvastich is ghebleven 
mijn hert in teghenspoet 
den Heer heb ick ghebeden 
van mijnes herten gront 
dat Hy mijn saeck wil reden 
mijn onschult doen oircont 

Oorlof mijn arme schapen 
die zijt in grooten noot 
u Herder sal niet slapen 
al zijt ghy nu verstroit 
tot Godt wilt u begheven 
Sijn heylsaem woort neemt aen 
als vrome Christen leven 
tsal hier haest zijn ghedaen 

Voor Godt wil ick belijden 
end sijner grooter macht 
dat ick tot gheenen tijden 
den Coninck heb veracht 
dan dat ick Godt den Heere 
der hoochster Majesteyt 
heb moeten obedieren 
in der gherechticheyt 
 
 
 
 
  hetwilhelmus.mid 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
Uiterlijk
 Het Wilhelmus is een gedicht, dat in zijn bouw sterk beïnvloed is door de rederijkers. De Rederijkers (1450 – 1550) legden meer het accent op de vorm dan op de inhoud van het gedicht. Ze waren verenigd in kunstverenigingen, de zogenaamde rederijkerskamers, die dikwijls financieel gesteund werden door een rijke edelman. Zo’n sponsor werd ‘Prince’ genoemd. De zogenaamde acrostichons of naamdichten waren een geliefde dichtvorm. Hoewel het Wilhelmus niet gemaakt is door Willem zelf, maar vermoedelijk door zijn secretaris Marnix van Sint Aldegonde, kunnen we in dit gedicht de naam Willem van Nassov lezen door van iedere strofe de eerste letter te nemen. 
Nog 2 andere rederijkers kenmerken vind je in dit gedicht namelijk: 
Strofe 14 is een oorlofsstrofe. Oorlog betekent vaarwel. In veel rederijkersgedichten groette de schrijver de lezer vaak op deze manier als hij afscheid van hem nam. De laatste strofe is die van de Prince. Rederijkers hadden de gewoonte hun rijke beschermheer te eren door de laatste strofe van hun gedicht aan hem op te dragen. Ze zetten dan Prince boven die strofe. De beschermheer van Willem moet gezien het godsdienstig karakter van dit gedicht, God zijn. 
 
Functie
 Het wilhemus heeft echter ook nog een andere betekenis: 
Het Wilhelmus is in eerste instantie een propagandalied, omdat Willem van Oranje het volk laat weten dat hij hen niet in de steek laat.  
Het is ook een soort van belijdenislied, omdat Willem het volk wil laten weten hoe sterk hij wel niet op God vertrouwt.  
De centrale strofe (strofe 8) spreekt wat dat betreft boekdelen: hierin vergelijkt hij zichzelf en zijn situatie met de beroemdste koning uit de bijbel: Koning David. Ook de ondertitel van de oorspronkelijke tekst:  'Een nieuw Christelijk lied’ beklemtoont het godsdienstige karakter. 
In de derde plaats is het Wilhelmus een strijdlied, een opwekking de strijd tegen Spanje niet op te geven. Zo werd het door de meeste mensen ook opgevat. Verspreiding werd door de vijand streng verboden en op het zingen van het Wilhelmus stond de doodstraf. Een Amsterdamse matroos die in 1574 twee coupletten had gezongen werd op 1 december van dat jaar ter dood veroordeeld. Het Wilhelmus is het oudste werk in onze literatuur waarin burgerlijke ongehoorzaamheid openlijk wordt gepropageerd. 
Voorzover bekend is, is het Wilhelmus het oudste nationale volkslied, dat er bestaat op de wereld. 

Het Wilhelmus is een typisch Calvinistisch gedicht. Voortdurend wijst Willem, die in dit gedicht de lezers toespreekt, de mensen erop, dat ze hun vertrouwen op God moeten stellen. In de eerste strofe introduceert hij zichzelf en vertelt, dat hij de koning van Spanje altijd geëerd heeft. Omdat hij een vroom man is, heeft hij nu al zijn bezittingen verloren, maar hij rekent erop, dat hij ooit terug zal kunnen keren.  
Willem roept de mensen op geduld te hebben en op God te vertrouwen. Hij heeft alles voor hen overgehad. In Friesland is zijn broer zelfs gesneuveld. Ook zijn leven heeft hij in de waagschaal gesteld. Hij bidt God dat deze hem helpt de tirannie van de vijand te verdrijven. Ook vraagt hij God hem te willen beschermen tegen de boze vijanden. Net als Koning David moest hij vluchten voor de vijand, maar David kreeg later een groot Rijk. Ook Willem zal na verdriet blijdschap krijgen. Misschien sterft hij wel in het gevecht en zal hij deel hebben aan het Koninkrijk van God. Met groot verdriet denkt hij aan de ellende waarin het Nederlandse volk verkeert. Bij Maastricht heeft hij een leger op de been gebracht. Als God het had gewild had hij gewonnen. Toch is hij standvastig en hoopt dat God hem in ere zal herstellen. Willem neemt afstand van zijn verstrooide schapen. Hij raadt de mensen dringend aan op God te vertrouwen. Tot slot zegt Willem, dat hij weliswaar de koning eert, maar dat hij God toch meer moet gehoorzamen dan de mensen. 
 
Eigenaar of gebruiker
 Doordat het Wilhelmus het volklied is geworden is het eigenlijk een teken geworden van het nationalisme bij de mensen. Op vele gelegenheden wordt het Wilhelmus dan ook ten gehore gebracht als blijk van saamhorigheid van het volk of als eerbetoon aan het land. 
Hieronder staan enkele voorbeelden van situaties waar het Wilhelmus gehoord wordt: 

Sportwedstrijden 

Bij bijna alle internationale sportwedstrijden of toernooien wordt wel een nationaal volkslied gespeeld. Bij internationale wedstrijden tussen twee teams wordt het nationale volkslied van beide teams gespeeld voordat de wedstrijd begint. Bij toernooien tussen individuele sporters ligt dit anders. Dan wordt alleen het volkslied gespeeld van de winnaar als afsluiting van de huldigingsceremonie. Op de Olympische Spelen wordt alleen het volkslied van de winnaar gespeeld. 

Officiële gelegenheden 

Op dagen waarop het Nederlandse volk iets te vieren of te herdenken heeft, wordt het Wilhelmus gespeeld. Dagen als Koninginnedag (30 april) en bevrijdingsdag (5 mei) zijn dagen waarop het Wilhelmus niet kan ontbreken. Maar ook bij de jaarlijkse dodenherdenking op 4 mei wordt het Wilhelmus gespeeld als eerbetoon aan de gevallenen in de Tweede Wereldoorlog. Ook wordt het Wilhelmus gespeeld als een afgevaardigde van ons Koningshuis op staatsbezoek is bij een ander land. 

De televisie 

Elke dag, aan het einde van de uitzending op het publieke net, mag de omroep die die avond heeft uitgezonden het Wilhelmus ten gehore brengen, als slaapmutsje voor de Nederlandse bevolking. Er is een groep mensen die hier voorstander van is, maar voor de meeste Nederlanders hoeft dit niet zo nodig. Wij zijn van mening dat dit ook niet echt hoeft. Dit komt waarschijnlijk doordat de wereld, maar ook Nederland steeds individualistischer wordt waardoor het gevoel van een natie weg ebt. Ook is Nederland op dit moment welvarend waardoor je elkaar minder hard nodig hebt en de roep om saamhorigheid ook minder is.  

Verjaardagen van leden van het Koninklijk Huis 

Wanneer een lid van ons Koninklijk Huis jarig is wordt het Wilhelmus ook gespeeld. Op maandag 29 juni j.l. vierde Prins Bernhard zijn 87e verjaardag. Het Wilhelmus werd tegelijkertijd op Radio 1, 2, 3, 4 en 5 gespeeld. Of dit bij elke verjaardag gebeurt is onduidelijk. Er zijn geen echte regels voor. 
 
 
Datering
 Als we het Wilhemus in de literaire geschiedenis plaatsen is het in de tijd van de Renaisance. Dit is de tijd van de Rederijkers. 

In de Vaderlandse geschiedenis hoort het bij de 80-jarige oorlog. De tijd dat nederland in oorlog was met Spanje.  

Het lied zelf dateert waarschijnlijk uit 1571/1572 
Waarde
 Eigenlijk is het Wilhelmus altijd al bekend geweest. De meningen over het lied waren toen echter verdeeld. Zoals al eerder vermeld waren de mensen die tegen de Oranjes waren er tegen en de oranjegezinde mensen waren er voor. Op dit moment is het lied door heel het volk erkend als volkslied en is het dus eigenlijk nog meer in waarde gestegen. 
Het lied vertegenwoordigt het volk of het land.  
Het Wilhelmus zorgt voor een saamhorigheid tussen het volk. Het heeft te maken met het nationalistische gevoel van de mensen. Het geeft de mensen een band, dat ze horen tot een volk. Toch bestaat er geen officiële lijst met data en gelegenheden waarop staat wanneer het Wilhelmus gespeeld moet of mag worden. De Rijks Voorlichtings Dienst (RVD) is in ieder geval niet in bezit van zo'n lijst en is ook niet op de hoogte van het bestaan van een dergelijke lijst. Toch zijn er een aantal gelegenheden waar het Wilhelmus absoluut niet kan ontbreken. 

De status van het lied is heel hoog doordat het een volkslied is. Op iedere basisschool wordt dit lied aangeleerd en sommige Nederlanders vinden eigenlijk dat iedere Nederlander het lied uit volle borst mee moet kunnen zingen. 

Wat het Wilhemus ook bijzonder maakt is dat het al zo oud is. Het is waarschijnlijk het oudste volkslied dat er bestaat op de wereld.
 

Het spoor
Doordat het in de theorie van ons geschiedenisboek heel beknopt stond beschreven wilden we graag meer informatie over dit onderwerp hebben. Hierdoor is onze interesse gewekt voor het onderwerp. Natuurlijk waren we al wel langer bekend met dit spoor, want vanaf de basisschool leer je het lied al. 

Tijdbalk